MMA là gì? Nó không chỉ là những trận đấu bạo lực trong lồng bát giác của UFC hay ONE Championship. Đây là đỉnh cao của võ thuật đối kháng, một bàn cờ trí tuệ đẫm máu nơi các kỹ năng striking, grappling, nghệ thuật submission và những cú knock-out tàn khốc hội tụ. Để hiểu về võ tổng hợp, bạn phải hiểu những mảnh ghép tạo nên nó – những môn võ đã được chắt lọc qua hàng thập kỷ để tìm ra công thức chiến thắng cuối cùng.
MMA là gì? Giải mã “Võ Tổng Hợp”
Nhiều người ngoài cuộc lầm tưởng MMA (Mixed Martial Arts) chỉ là “đánh nhau tự do”, không luật lệ. Thực tế thì hoàn toàn ngược lại, đây là một môn thể thao có cấu trúc chặt chẽ, luật lệ rõ ràng và đòi hỏi ở võ sĩ sự thông minh, kỷ luật thép chứ không chỉ là sức mạnh cơ bắp.
Không chỉ là “đánh nhau tự do”
Khác với các môn võ truyền thống chỉ tập trung vào một khía cạnh (đứng đánh, vật lộn), MMA là sự kết hợp của tất cả. Một võ sĩ phải biết cách ra đòn khi đứng (striking), biết cách vật đối thủ xuống sàn (takedown), và biết cách kiểm soát, tấn công khi trận đấu chuyển sang địa chiến (grappling). Mục tiêu cuối cùng là giành chiến thắng bằng knock-out, submission (đối thủ xin thua), hoặc quyết định của trọng tài.
Lịch sử ngắn gọn: Từ Vale Tudo đến UFC
Nguồn gốc của MMA hiện đại bắt nguồn từ các giải đấu Vale Tudo (“mọi thứ đều được phép”) ở Brazil. Tuy nhiên, nó chỉ thực sự bùng nổ toàn cầu với sự ra đời của Ultimate Fighting Championship (UFC) vào năm 1993. Mục đích ban đầu của UFC là để tìm ra môn võ hiệu quả nhất trong một cuộc chiến thật. Kết quả? Một võ sĩ Brazilian Jiu-Jitsu nhỏ bé tên Royce Gracie đã đánh bại những đối thủ to lớn hơn từ các môn võ khác, chứng minh rằng kỹ thuật có thể khuất phục sức mạnh.
Luật chơi cơ bản và các hạng cân
MMA chuyên nghiệp có bộ luật thống nhất (Unified Rules of Mixed Martial Arts) để đảm bảo an toàn cho võ sĩ. Các đòn đánh hiểm như chọc vào mắt, đánh vào gáy, cắn… đều bị cấm. Các trận đấu thường diễn ra trong 3 hiệp (mỗi hiệp 5 phút) hoặc 5 hiệp cho các trận tranh đai.
Các hạng cân phổ biến bao gồm:
- Flyweight (Hạng ruồi): ~57 kg
- Bantamweight (Hạng gà): ~61 kg
- Featherweight (Hạng lông): ~66 kg
- Lightweight (Hạng nhẹ): ~70 kg
- Welterweight (Hạng bán trung): ~77 kg
- Middleweight (Hạng trung): ~84 kg
- Light Heavyweight (Hạng dưới nặng): ~93 kg
- Heavyweight (Hạng nặng): ~120 kg
“Big Three” – Ba trụ cột không thể thiếu của mọi võ sĩ MMA
Dù có hàng trăm môn võ, nhưng thế giới MMA hiện đại được xây dựng trên ba nền tảng chính. Thiếu một trong ba, một võ sĩ gần như không có cơ hội cạnh tranh ở đẳng cấp cao nhất.
Wrestling (Vật): Nền tảng của kiểm soát
Vật là nghệ thuật quyết định trận đấu sẽ diễn ra ở đâu. Một đô vật giỏi có thể vật đối thủ xuống sàn và kiểm soát họ, hoặc chống lại những nỗ lực vật của đối phương để giữ trận đấu ở tư thế đứng. Đây là môn võ của sự áp đặt ý chí. Nhìn cách Khabib Nurmagomedov hay Islam Makhachev “hành hạ” đối thủ trên sàn là đủ hiểu.
Brazilian Jiu-Jitsu (BJJ): Nghệ thuật địa chiến và siết khóa
Nếu Wrestling đưa bạn xuống đất, thì BJJ sẽ kết liễu bạn ở đó. BJJ tập trung vào việc kiểm soát đối thủ trên mặt đất và thực hiện các đòn khóa khớp (armbar, kimura) hoặc siết cổ (rear-naked choke, guillotine). Võ sĩ như Charles Oliveira là bậc thầy của nghệ thuật này, biến mặt sàn thành sân chơi của riêng mình.
Muay Thái: Sức mạnh của “Bát chi”
Được mệnh danh là “Nghệ thuật bát chi”, Muay Thái sử dụng tay, chân, chỏ, và gối để tấn công. Những cú đá phá trụ (leg kick) tàn khốc, những đòn gối và chỏ hiểm hóc trong tư thế ôm ghì (clinch) là thương hiệu của Muay Thái. Các huyền thoại như Anderson Silva hay José Aldo đã sử dụng Muay Thái làm vũ khí chính để thống trị các hạng cân của mình.
Striking – Nghệ thuật tấn công đứng
Ngoài Muay Thái, rất nhiều môn võ tấn công đứng khác cũng được tích hợp vào MMA để tạo ra sự đa dạng và khó lường.
Boxing: Kỹ năng tay và footwork
Boxing cung cấp nền tảng quan trọng nhất cho kỹ năng dùng tay: các đòn đấm thẳng, móc, ngang, kỹ năng di chuyển (footwork), và phòng thủ đầu (head movement). Một võ sĩ có nền tảng Boxing tốt như Conor McGregor hay Max Holloway luôn là một mối đe dọa thường trực bằng những tổ hợp đòn tay chính xác và mạnh mẽ.
Kickboxing: Sự kết hợp đa dạng đòn chân và tay
Kickboxing (cả phong cách Hà Lan và Mỹ) kết hợp những cú đấm của Boxing với những cú đá đa dạng. So với Muay Thái, Kickboxing thường chú trọng hơn vào các combo dài và di chuyển linh hoạt. Israel Adesanya chính là ví dụ điển hình cho một võ sĩ có nền tảng Kickboxing ưu tú.
Karate và Taekwondo: Những vũ khí dị và bất ngờ
Tưởng chừng như không phù hợp, nhưng Karate và Taekwondo lại mang đến những vũ khí độc đáo. Lối di chuyển khác lạ, khoảng cách ra đòn xa và những cú đá bất ngờ (như front kick, side kick) của những võ sĩ như Stephen “Wonderboy” Thompson hay Lyoto Machida đã từng gây rất nhiều khó khăn cho các đối thủ.
Grappling – Cuộc chiến giành quyền kiểm soát
Bên cạnh Wrestling và BJJ, thế giới grappling còn có những môn võ khác đóng góp vào sự phức tạp của MMA.
Judo: Những cú quật ngã uy lực
Judo tập trung vào các đòn quật ngã (throws) khi đối thủ mặc võ phục. Trong MMA, các kỹ thuật này được điều chỉnh để áp dụng khi không có võ phục, đặc biệt hiệu quả trong các tình huống áp sát và ôm ghì (clinch). Huyền thoại Ronda Rousey đã dùng những cú quật ngã từ Judo để thống trị hạng cân của nữ một thời gian dài.
Sambo: “Con lai” chết người của Vật và Judo
Sambo là một môn võ tổng hợp của Nga, kết hợp những gì tinh túy nhất của Wrestling và Judo, đồng thời thêm vào các đòn khóa chân (leg locks). Đây là nền tảng võ thuật của rất nhiều võ sĩ đến từ khu vực Dagestan, bao gồm cả Khabib Nurmagomedov và Islam Makhachev, tạo nên một phong cách grappling áp đảo và không ngừng nghỉ.
Vai trò của grappling trong MMA hiện đại
Trong MMA hiện đại, ranh giới giữa striking và grappling ngày càng mờ đi. Một striker phải biết cách chống vật (takedown defense), và một grappler phải biết cách dùng đòn đấm để tạo cơ hội vật (striking to set up takedowns). Sự nhuần nhuyễn giữa hai trường phái này chính là chìa khóa thành công.
Xây dựng một võ sĩ MMA: Họ tập luyện như thế nào?
Không một võ sĩ nào chỉ tập một môn võ duy nhất. Họ là sản phẩm của một quá trình khổ luyện, kết hợp nhiều môn phái khác nhau.
Không có “môn võ mạnh nhất”
Câu hỏi “môn võ nào mạnh nhất?” đã được trả lời từ UFC 1: không có môn võ nào là mạnh nhất, chỉ có võ sĩ toàn diện nhất. Một võ sĩ ngày nay phải tập luyện cả Boxing, Muay Thái, Wrestling, và BJJ như những môn học bắt buộc.
Lịch tập luyện điển hình của một pro fighter
Một tuần tập luyện của họ thường bao gồm các buổi tập riêng cho từng kỹ năng: buổi tập striking, buổi tập wrestling, buổi tập BJJ. Xen kẽ vào đó là các buổi đấu tập (sparring) để kết hợp tất cả các kỹ năng lại với nhau trong một môi trường mô phỏng trận đấu thật.
Tầm quan trọng của thể chất (S&C)
Võ thuật chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là thể chất (Strength and Conditioning – S&C). Các võ sĩ phải tuân theo một chế độ tập luyện thể lực khắc nghiệt để đảm bảo sức mạnh, sức bền, và khả năng bùng nổ trong suốt trận đấu.
Quan điểm cá nhân: Môn võ nào quan trọng nhất?
Đây là chủ đề gây tranh cãi bất tận, nhưng theo kinh nghiệm xem và phân tích của tôi, có một môn võ nhỉnh hơn một chút so với phần còn lại.
Tại sao Vật (Wrestling) là “vua”?
Cá nhân tôi tin rằng, Wrestling vẫn là nền tảng số một trong MMA. Lý do đơn giản: nó cho bạn quyền quyết định. Một đô vật giỏi có thể giữ trận đấu ở thế đứng nếu anh ta muốn, hoặc đưa nó xuống sàn nếu anh ta muốn. Điều đó tước đi vũ khí mạnh nhất của đối thủ. Bạn có thể là BJJ black belt, nhưng nếu không thể đưa trận đấu xuống đất, đai đen cũng vô dụng. Bạn có thể là striker K-1, nhưng nếu cứ 5 phút lại bị vật ngửa ra sàn, bạn cũng không thể làm gì.
Kỷ nguyên mới: Striker hay Grappler lên ngôi?
Gần đây, chúng ta thấy sự trỗi dậy của những striker với khả năng chống vật siêu hạng như Israel Adesanya hay Alexander Volkanovski. Tuy nhiên, các nhà vô địch ở những hạng cân khắc nghiệt nhất như Lightweight hay Welterweight hầu hết đều có nền tảng grappling áp đảo. Cuộc chiến giữa striker và grappler sẽ không bao giờ có hồi kết, nó chỉ đơn giản là ai có thể áp đặt lối chơi của mình lên đối thủ mà thôi.
Lời khuyên cho người mới muốn tìm hiểu
Nếu bạn muốn bắt đầu tập luyện, hãy tìm một phòng tập dạy cả Muay Thái/Kickboxing và BJJ/Wrestling. Đừng chỉ chọn một. Hãy trải nghiệm cả hai để hiểu được sự phức tạp và vẻ đẹp của môn thể thao này. Đó là cách duy nhất để có một cái nhìn toàn diện.
Kết luận
Vậy MMA là gì? Đó là sự tiến hóa không ngừng của võ thuật đối kháng, một bài kiểm tra khắc nghiệt về thể chất, kỹ năng và ý chí. Các môn võ trong MMA không đứng riêng lẻ mà hòa quyện vào nhau, tạo thành một thể thống nhất, nơi striking mở đường cho grappling, và submission là cái kết cho một chuỗi hành động hoàn hảo. Dù bạn yêu thích những pha knock-out đẹp mắt hay những màn siết khóa cân não, thế giới võ tổng hợp luôn là một sân khấu đỉnh cao của chiến đấu và nghệ thuật.