Kỹ thuật siết (Submission) và knockout trong MMA luôn là hai trường phái đối lập, là linh hồn của những trận đấu trong lồng bát giác. Một bên là nghệ thuật grappling thầm lặng nhưng chết chóc, nơi một đòn rear-naked choke có thể dập tắt ý chí chiến đấu mà không cần một giọt máu. Bên còn lại là sức mạnh striking tàn bạo, một cú head kick hay một cú đấm trời giáng có thể kết thúc tất cả trong một khoảnh khắc. Cuộc tranh luận giữa một bậc thầy BJJ và một “tay đấm búa tạ” chưa bao giờ có hồi kết, và đó chính là vẻ đẹp của môn thể thao này.
Submission – Nghệ thuật của sự kiểm soát và triệt tiêu
Submission không đơn thuần là bẻ tay hay siết cổ. Nó là đỉnh cao của sự kiểm soát, là cờ vua trên tấm thảm, nơi mỗi một cử động nhỏ đều có mục đích. Đây là vũ khí của những kẻ không có sức mạnh trời cho, nhưng có cái đầu lạnh và sự kiên nhẫn của một kẻ đi săn.
Nền tảng từ Brazilian Jiu-Jitsu (BJJ)
Hầu hết các kỹ thuật submission trong MMA hiện đại đều bắt nguồn từ BJJ. Môn võ này dạy bạn cách một người nhỏ bé hơn có thể kiểm soát và hạ gục một đối thủ to lớn hơn bằng cách sử dụng đòn bẩy và kỹ thuật khóa khớp.
Nhà Gracie đã chứng minh điều này từ những kỳ UFC đầu tiên, khi Royce Gracie nhỏ con lần lượt khuất phục những gã khổng lồ bằng những đòn siết tưởng chừng đơn giản.
Các đòn siết cổ (Chokes) kinh điển
Đây là nhóm đòn phổ biến và hiệu quả nhất. Mục tiêu là cắt đứt nguồn cung cấp máu lên não hoặc chặn đường thở, buộc đối thủ phải tap out (đập tay xin thua) hoặc bất tỉnh.
- Rear-Naked Choke (RNC): “Vua của các đòn siết”. Một khi đã bị khóa chặt từ phía sau, gần như không có lối thoát. Khabib Nurmagomedov là bậc thầy của việc ép đối thủ phải lộ lưng để thực hiện đòn này.
- Guillotine Choke: Cực kỳ nguy hiểm trong các tình huống đối thủ cố gắng thực hiện takedown. Charles Oliveira đã dùng đòn này để kết liễu Kevin Lee.
- Triangle Choke: Dùng chân tạo thành một gọng kìm siết cổ và một tay của đối thủ. Một đòn thế đòi hỏi sự dẻo dai và kỹ thuật cao.
Các đòn bẻ khớp (Joint Locks) hiểm hóc
Nếu siết cổ là ép đối phương “ngủ”, thì bẻ khớp là đe dọa phá hủy vũ khí của họ. Áp lực lên khớp khuỷu tay, vai, hoặc gối sẽ tăng dần cho đến khi đối thủ buộc phải đầu hàng nếu không muốn dính chấn thương nghiêm trọng.
- Armbar (Khóa tay): Đòn bẻ khớp tay phổ biến nhất, có thể thực hiện từ nhiều vị trí. Ronda Rousey từng là nữ hoàng của đòn thế này tại UFC.
- Kimura: Một đòn khóa vai cực kỳ đau đớn, có thể xé rách các dây chằng vai nếu đối thủ ngoan cố không chịu thua.
- Heel Hook (Khóa gót chân): Được xem là một trong những đòn nguy hiểm nhất, tấn công vào khớp gối. Nó bị cấm ở nhiều giải đấu BJJ nhưng lại là vũ khí lợi hại trong MMA.
Knockout – Khoảnh khắc của sức mạnh hủy diệt
Nếu submission là một bản nhạc du dương nhưng chết chóc, thì knockout (KO) là một bản rock metal chói tai, một cú nổ khiến cả khán đài phải đứng bật dậy. Nó là biểu tượng của sức mạnh tuyệt đối, của khả năng kết thúc trận đấu chỉ bằng một đòn.
Nền tảng từ Boxing và Muay Thái
Nghệ thuật striking trong MMA vay mượn rất nhiều từ hai môn võ này. Boxing mang đến những cú đấm chính xác, kỹ thuật di chuyển và phòng thủ đầu. Muay Thái, hay “Nghệ thuật bát chi”, bổ sung thêm những cú đá, chỏ và gối tàn bạo.
Sự kết hợp này tạo ra những striker toàn diện, nguy hiểm ở mọi cự ly.
Những cú đấm “một phát đi luôn”
Một cú đấm trúng đích vào cằm hoặc thái dương có thể gây ra chấn động mạnh lên não bộ, dẫn đến mất ý thức tạm thời – đó chính là KO.
- Overhand Right/Left: Cú đấm vòng cầu đầy uy lực. Conor McGregor với cú overhand trái đã hạ gục Jose Aldo chỉ trong 13 giây.
- Uppercut (Đấm móc ngược): Cực kỳ nguy hiểm ở cự ly gần, có thể nâng bổng đầu đối thủ lên. Francis Ngannou đã dùng cú uppercut kinh hoàng để tiễn Alistair Overeem vào giấc ngủ.
- Cross (Đấm thẳng sau): Cú đấm cơ bản nhưng có lực sát thương cao nhất.
Những cú đá trời giáng
Một cú đá có thể tạo ra lực tác động lớn hơn nhiều so với một cú đấm. Nó có thể không chỉ gây KO mà còn làm gãy xương sườn, xương tay hoặc làm đối thủ tê liệt.
- Head Kick (Đá vào đầu): Đòn đá đẹp mắt và mang tính kết liễu cao nhất. Cú head kick của Leon Edwards vào Kamaru Usman là một ví dụ kinh điển.
- Leg Kick (Phá trụ): Không gây KO ngay lập tức, nhưng những cú đá vào bắp đùi sẽ bào mòn đối thủ, làm họ chậm chạp và mất đi khả năng di chuyển.
- Body Kick (Đá vào thân): Một cú đá chính xác vào gan hoặc lá lách có thể khiến cơ thể đối thủ “tắt điện” ngay lập tức.
TKO và sự khác biệt với KO
TKO (Technical Knockout) xảy ra khi trọng tài dừng trận đấu vì một võ sĩ không còn khả năng tự vệ, dù vẫn còn tỉnh táo. Điều này có thể đến từ việc nhận quá nhiều đòn, dính một vết cắt quá sâu, hoặc bị dồn vào thế ground-and-pound mà không thể thoát ra. KO là khi võ sĩ bất tỉnh hoàn toàn.
So sánh trực diện: Kẻ tám lạng, người nửa cân
Vậy, giữa hai trường phái này, đâu mới là đỉnh cao? Việc so sánh cũng giống như hỏi dao và súng, cái nào nguy hiểm hơn. Câu trả lời là: tùy vào tình huống.
Về tính hiệu quả và tỷ lệ thành công
Knockout thường mang tính bộc phát và có yếu tố may rủi cao hơn một chút. Nó đòi hỏi sự chính xác và thời điểm hoàn hảo.
Submission, ngược lại, là kết quả của một quá trình kiểm soát có phương pháp. Một khi đã thiết lập được vị trí thuận lợi, tỷ lệ thành công của một đòn siết là rất cao.
Rủi ro và cái giá phải trả
Để có được một cú KO, striker phải chấp nhận đứng trong tầm tấn công của đối thủ, đối mặt với nguy cơ bị phản đòn hoặc bị quật ngã (takedown).
Để có một pha submission, grappler phải thu hẹp khoảng cách, chấp nhận ăn đòn để áp sát. Rủi ro bị KO trong lúc cố gắng takedown là rất lớn.
Vẻ đẹp trong mắt khán giả
Không thể phủ nhận, một cú KO luôn tạo ra sự phấn khích bùng nổ cho khán giả. Nó là khoảnh khắc highlight được chiếu đi chiếu lại.
Một pha submission thì tinh tế hơn. Nó có thể không khiến khán giả la hét ngay lập tức, nhưng những ai hiểu về kỹ thuật sẽ phải trầm trồ trước trí tuệ và sự kiểm soát của người thực hiện.
Những bậc thầy của nghệ thuật kết liễu
Lịch sử MMA đã chứng kiến những võ sĩ định hình nên khái niệm “kết liễu” theo phong cách của riêng họ.
Charles Oliveira – Vua submission của UFC
Anh là minh chứng sống cho sự nguy hiểm của BJJ trong lồng bát giác. Oliveira giữ kỷ lục về số lần thắng bằng submission nhiều nhất lịch sử UFC. Anh có thể siết đối thủ từ mọi tư thế, biến những tình huống bất lợi nhất thành cái bẫy chết người.
Francis Ngannou – Quái vật knockout
Sức mạnh của Ngannou gần như là một huyền thoại. Những cú đấm của anh được ví như bị một chiếc xe hơi đâm phải. Anh không cần kỹ thuật quá hoa mỹ, chỉ cần một cú đấm trúng đích là đủ.
Demetrious Johnson – Sự kết hợp hoàn hảo
“Mighty Mouse” là một trong những võ sĩ toàn diện nhất mọi thời đại. Đỉnh cao của anh là pha chuyển từ đòn vật suplex sang đòn khóa tay armbar ngay trên không trung để kết liễu Ray Borg. Đó là sự giao thoa hoàn hảo giữa grappling và striking.
Khabib Nurmagomedov – Bẻ gãy ý chí
Phong cách của Khabib không phải là submission thông thường. Anh dùng đòn vật và ground-and-pound để bào mòn thể lực, tinh thần của đối thủ đến mức họ tự nguyện dâng mình cho các đòn siết. Đó là sự áp đặt ý chí tuyệt đối.
Cá nhân tôi thấy: Đâu mới là đỉnh cao thật sự?
Theo kinh nghiệm xem và phân tích MMA của tôi trong nhiều năm, một cú knockout có thể đến từ một khoảnh khắc thiên tài hoặc đôi khi là một chút may mắn. Nhưng một pha submission thành công, đặc biệt là ở cấp độ cao, gần như không bao giờ có yếu tố may rủi.
Nó là kết quả của hàng loạt bước thiết lập hoàn hảo: từ cú takedown, kiểm soát vị trí (positioning), vượt qua lớp phòng thủ (guard pass), và cuối cùng là thực hiện đòn kết liễu. Nó giống như một nghệ sĩ đang hoàn thành tác phẩm của mình. Cá nhân tôi đánh giá cao tính “nghệ thuật” và trí tuệ đằng sau một pha submission hơn là sự bùng nổ của một cú KO. Tuy nhiên, không gì có thể sánh bằng cảm giác phấn khích tột độ khi thấy một cú head kick hoàn hảo hạ gục đối thủ.
Cả hai đều là những đỉnh cao, nhưng chúng đại diện cho những triết lý khác nhau. Và võ sĩ vĩ đại nhất là người có thể đe dọa đối thủ bằng cả hai.
Kết luận
Cuối cùng, kỹ thuật siết (Submission) và knockout trong MMA không phải để chọn một bỏ một. Chúng là hai mặt của cùng một đồng tiền, hai vũ khí không thể thiếu để trở thành một nhà vô địch thực thụ trong lồng bát giác. Một cú knockout là lời tuyên bố đanh thép, còn một pha submission là một chữ ký đầy tinh xảo. Một võ sĩ chỉ biết đấm sẽ luôn sợ hãi một bậc thầy BJJ, và một chuyên gia grappling sẽ luôn phải dè chừng sức mạnh của một striker cự phách. Sự tiến hóa của MMA trong tương lai chính là việc các võ sĩ sẽ tiếp tục xóa nhòa ranh giới giữa hai trường phái này.